Adam in scheppingsagen

Adam, de eerste mens, wordt in verbasterde vorm teruggevonden in scheppingsagen van de mensheid. Een sage is een volksverhaal dat veelal teruggaat op een historische gebeurtenis en door de volksverbeelding is uitgebreid en/of vervormd. Onder een scheppingsage (meestal met dubbele 's' gespeld scheppingssage) verstaan we hier een buitenbijbels volksverhaal dat door overlevering en verbeelding afwijkt van de werkelijke toedracht van de schepping, maar niettemin een historische kern bevat.

Zij die de historiciteit van het bijbelse scheppingsverslag ontkennen en evenmin een historische kern zien in de scheppingsverhalen der volken, spreken van scheppingsmythen, die historisch helemaal niet kloppen en slechts producten van de verbeelding zijn als antwoord op 'waarom'- en 'waardoor'-vragen. 

Men mag verwachten dat de nakomelingen van Adam en Eva, de vader en moeder van alle levenden (vgl. Gen. 3:20), een herinnering aan hun oerouders hebben bewaard. Men mag tevens verwachten dat deze herinnering door gebrekkige overlevering en verbeelding is verbasterd. Dergelijke overleveringen kunnen in het licht van Woordopenbaring (de Bijbel) enigermate op hun historisch gehalte worden beoordeeld. Voorzover ze overeenstemmen met het scheppingsbericht uit Genesis, bevestigen ze dat bericht. Ze leveren buitenbijbels bewijsmateriaal, zij het ook in onzuivere vorm, voor de historische waarheid van het bijbelse scheppingsbericht, behalve uiteraard wanneer de sage zelf direct of indirect beinvloed is door het scheppingsbericht van Genesis. 

Een herinnering aan Adam, de eerste mens, treffen we aan in verschillende scheppingsagen. De inheemse Navajo-indianen van Noord-Amerika bij voorbeeld kennen uit hun overlevering een Eerste Man en een Eerste Vrouw. Deze verwekten meerdere tweelingen.

De Garo, een volksstam in India, hebben een scheppingsverhaal waarin de Schepper de eerste mensen maakte, een man genaamd Sani en een vrouw genaamd Suni. Muni baarde Gancheng en Dujong. Deze verwekten Noro en Mandé, de eerste Garo.

Een Altaisch scheppingsverhaal noemt de eerste man Erlik. Deze verviel spoedig tot kwaad en werd tot een duivel. Hij bedierf de eerste vrouw^[2]. 

In een verhaal van de Apache-indianen formeert een van de goden, genaamd Zwarte Hactcin, de eerste mens uit verschillende stoffen der aarde. Hij brengt zijn maaksel tot leven door er wind in te blazen. Deze eerste man, Oerman, leefde alleen met de dieren. De dieren vertelden de scheppergod Zwarte Hactcin dat Oerman een persoonlijke metgezel behoefde. De scheppergod deed Oerman van een vrouw dromen. Toen Oerman ontwaakte was de vrouw bij hem. De eerste man en zijn vrouw waren gelukkig^[3]. 

Volgens een verhaal van de Papago, een volksstam in Noord-America, was er in het begin alleen water en duisternis op de vloed. De duisternis daalde neer, wreef het water en een kind werd geboren, Oerman. Deze schiep veel dierlijk leven. Op verzoek van de dieren schiep hij de zon en ging heen. Toen kwam het uitspansel neer op het water, waardoor Ouderlingbroeder geboren werd. Deze schiep mensen uit de klei^[4].

Volgens een verhaal van de Lakota, een inheemse volkstam in America, is Oerman gelijk een plant uit de aarde gesproten en heeft hij zichzelf uit de aarde losgetrokken, totdat hij op de zachte aarde stond. Uit deze man zijn de Lakota voortgekomen^[5]. 

De Afrikaanse Kaffir-zoeloe's vertellen van Unkulunkulu, de eerste man, gemaakt naar het beeld van het Opperwezen^[6]. 

De Maasai in zuidoost-Afrika vertellen van Kintu, de eerste man. De god Ngai schonk zijn dochter aan Kintu ten huwelijk^[7]. 

De Tahitiaanse scheppergod, Taaroa, maakte de eerste man, Ti'I, uit de aarde, dat is uit zichzelf. Ook schiep hij de eerste vrouw, genaamd Hina^[8]. 

De scheppergod van de Mapuche in Chili maakte eerst de wereld en daarna begiftigde hij de mensen met zijn geest. Eerst schiep hij een vrouw en dan, als haar metgezel, een man^[1]. 

De verbastering in de scheppingsagen is duidelijk, maar in veel gevallen klinkt niettemin hoorbaar de oergeschiedenis van Adam na.

Het sobere en eenvoudige bericht, vrij van franje en verdichtsel, in de eerste hoofdstukken van de Bijbel is een schitterend kort verslag van de ontzagwekkende scheppingsdaden van God.