Richteren (boek)

Richteren is een boek in de Bijbel dat handelt over de tijd tussen Jozua en Samuël, toen het volk Israël zijn God telkens ontrouw werd, in benauwdheid kwam, God om verlossing aanriep en door God gezonden rechters - eigenlijk bevrijders - werd verlost.

Het boek beschrijft het falen van het volk Israël bij de inbezitneming van het land Kanaän, dat het van God heeft gekregen. Als het volk echter een beroep op God doet, neemt Hij het voor hen op. Hij laat Zijn volk niet zitten met de gevolgen van hun ontrouw. Kort gezegd laat dit Bijbelboek ons de ontrouw van het volk van God en de trouw van God zien. De geschiedenis van de christenheid, waarvan wij deel uitmaken, laat hetzelfde zien. Omdat de mens niet is veranderd en God evenmin, is dit boek ook voor onze tijd actueel.

Richters. De richters (rechters, bevrijders en/of leiders), door God geroepen, waren uit verschillende stammen van Israël afkomstig. Hun hoofdtaak was Gods volk te weiden:

1Kr 17:6 Heb Ik ooit, overal waar Ik met heel Israël rondtrok, een woord gesproken tot een van de richters van Israël, die Ik bevolen had Mijn volk te weiden: Waarom bouwt u voor Mij geen huis van cederhout? (HSV)

De achtereenvolgende richters zijn Othniël, Ehud, Samgar, Debora en Barak, Gideon, Abimelech, Tola, Jaïr, Jefta, Ebzan, Elon, Abdon en Simson. De bekendste zijn Gideon en Simson.

Kaart: De richters of rechters van Israël

Naam, tijd en schrijver

Naam

Dit boek wordt genoemd naar de veertien richters, die in de periode na de dood van Jozua het volk Israël gedurende enige eeuwen hebben bestuurd. De Nederlandse naam Richteren of Rechters is een vertaling van de boektitel in de oude Griekse vertaling (Septuaginta) en de Latijn se vertaling Vulgata ('Judicum'= Rechters). In onze Nederlandse vertalingen hebben we deze naam overgenomen, maar de echte betekenis van het Hebreeuwse "sjoftiem" (שופטים) is veel beter weer te geven met termen als "verlossers" of "bevrijders". Van rechtspraak is uitsluitend sprake bij Debora, terwijl bij alle andere richters de functie van bevrijder sterk naar voren komt.

Tijd

De gebeurtenissen in dit boek gaan over de periode die wordt ingeluid met de dood van Jozua en die doorloopt tot de periode van de oprichting van het koningschap in Israël. Het vormt de verbindende schakel tussen Jozua en 1 Samuël. De tijd van de richters, van Othniël tot en met Samuël, is 1332 - 1042 v.C.[1]

1544 - 1347 v.C. < Israël 1340 - 1042 v.C.[2] > 1050 - 950 v.C.
SamuëlAbdonElonSimsonEbzanJeftaTolaAbimelechGideonSiseraEhudOthniël

Het herhaalde "in die dagen was er geen koning in Israël" (17:6; 18:1 en 21:25) wijst er in ieder geval op dat het boek geschreven werd nadat Israël een koninkrijk was geworden. Saul werd koning van Israël in de 11e eeuw v.C. Er zijn ook aanwijzingen in de tekst die erop wijzen dat het boek kort na de scheuring van het rijk zou zijn opgeschreven. Het is waarschijnlijk geschreven ca. 1200 - 1000 v.C.[3].

Voorgeschiedenis

Israël had onder leiding van Jozua het land ingenomen met als eerste stad Jericho. Na een indrukwekkende overtocht over de Jordaan legerden ze zich in Gilgal, niet al te ver van Jericho, de Palmstad. In Joz. 5:13-16 zien we dan dat de Engel des Heren, dat is God zelf, aan Jozua verschijnt. In Joz. 6:2 zegt de HERE (=de Engel des Heren): "Zie ik geef Jericho met zijn koning en zijn krachtige helden in uw macht." Vanaf Jericho neemt Jozua met het volk grote delen van het land in. Het land wordt verdeeld en Jozua overlijdt. De hele generatie van Jozua met zijn oudsten blijft trouw aan de HERE, het volk blijft trouw aan God zolang Jozua en de oudsten leven (Richt 2:7).

Ri 2:7  En het volk diende de HEERE al de dagen van Jozua en al de dagen van de oudsten die lang geleefd hadden na Jozua [en] die alle grote daden van de HEERE gezien hadden, die Hij voor Israël verricht had. (HSV)

De orde en regel uit die periode vervalt echter tot wanorde, zodat „ieder deed wat goed was in zijn ogen". (Richt. 21:25).

Ri 21:25  In die dagen was er geen koning in Israël: eenieder deed wat juist was in zijn ogen. (HSV)

Schrijver

In de Joodse Talmoed wordt als mogelijke schrijver Samuël genoemd, maar deze traditie wordt niet ondersteund door de tekst en heeft geen historische waarde. We zullen moeten accepteren dat het boek anoniem is en de schrijver onbekend.

Sleutelverzen

Richteren 2:11-18 en 21:25. In deze verzen wordt de grote lijn van het Bijbelboek Richteren weergegeven.

Inhoud

Richteren handelt over trieste periode in het bestaan van Israël. We lezen over het optreden van 14 richters (bevrijders) die in diverse stamgebieden optraden ten behoeve van het volk. Het boek gaat over de herhaalde afdwalingen van Israël, van zijn God, en de gevolgen daarvan voor land en volk. Als het boek Numeri de 40 jaren van ronddolen in de woestijn weergeeft, beschrijft het boek Richteren het afdwalen van Israël over een periode van maar liefst (ruwweg) 10 X 40 jaar.

Het boek is een voortdurend refrein van ongehoorzaamheid van Israël en het verlaten van God, het daarop volgende oordeel door aanvallen en overmeestering door omringende volken, het berouw van het volk en het roepen tot God, de verlossing die God hen geeft door de hand van een bevrijder, waarna het na een korte tijd van rust en vrede opnieuw begint af te dwalen van God. Er wordt telkens een cirkel wordt doorlopen met een zeker patroon: Israël dient God > Israël vervalt tot zonde en afgoderij > Israël wordt verdrukt, onderworpen > Israël roept God aan om verlossing > God verwekt een richter-verlosser > Israël wordt verlost > Israël dient God, enz.

Samenvatting per hoofdstuk

Richt. 1: De Israëlieten na de dood van Jozua.

Richt. 2: De Engel des Heren te Bochim; afgoderij; de Here geeft richters.

Richt. 3: De richters Othniël, Ehud en Samgar.

Richt. 4: De profetes Debora en de krijgsheld Barak.

Richt. 5: Het lied van Debora.

Richt. 6: Gideon tot richter geroepen.

Richt. 7: Gideon verdrijft de vijand Midian uit het land; de vorsten Oreb en Zeëb gedood.

Richt. 8: Midian verslagen en de koningen Zebah en Zalmuna gedood. Verdere geschiedenis van Gideon en zijn einde.

Richt. 9: Abimélech, koning te Sichem. Nadat zijn schedel door een molensteen verbrijzeld is, wordt hij op zijn verzoek gedood door zijn knecht.

Richt. 10: De richters Thola‚ Jaïr en Jefta. Jefta doet ondoordacht een belofte met vreselijke gevolgen voor zijn dochter.

Richt. 11: God geeft de Ammonieten in de macht van Jefta.

Richt. 12: Jefta verslaat de Efraïmieten; broederstrijd; het einde van Jefta. De richters Ebzan, Elon en Abdon.

Richt. 13: De geboorte van Simson; het nazireeërschap.

Richt. 14: Het-huwelijk van Simson en zijn raadsel.

Richt. 15: Simson strijdt tegen de Filistijnen.

Richt. 16: Simson en Delila; zijn einde.

Richt. 17: Micha en de Leviet uit Bethlehem in Juda; vormengodsdienst.

Richt. 18: De rooftocht van de Danieten.

Richt. 19: De Leviet van Efraim; de schanddaad te Gibea.

Richt. 20: De strijd van de Israëlieten tegen de Benjaminieten.

Richt. 21: Het voortbestaan van Benjamin wordt verzekerd.

Indeling

Het boek telt 21 hoofdstukken. De volgorde van de beschreven gebeurtenissen is niet strikt chronologisch. Qua tijdsorde zou het moeten beginnen bij Richteren 2:6-9, gevolgd door 2:10-13, dan de hoofdstukken 17 tot 21, 2:14 tot het eind van hoofdstuk 16. Toch zit er goddelijke logica in deze indeling.

Het boek is in drieën te verdelen:

I. De introductie: Richteren 1-2:5 behandelt Israëls ongehoorzaamheid aan God.

  • 1:1-20  Juda trekt ten strijde tegen de Kanaänieten
  • 1:21-36 Traagheid van de andere stammen
  • 2:1-5  Een Engel van God bestraft Israël  
 
Simson verscheurt leeuw

II. De herhaling van afval, straf, terugkeer en herstel: Richteren 2:6-16:31 gaat over de afval van de dienst aan God en de daaruit voortvloeiende gevolgen.

  • 2:6-3:6 De toestand van Israël onder de richters:
  • 3:7-11 Optreden van Othniël
  • 3:12-30 Optreden van Ehud
  • 3:31 Optreden van Samgar
  • 4:1-24 Optreden van Debora en Barak
  • 5:1-31 Lofzang van Debora

GIDEON

  • 6:1-10 Verdrukking door Midian
  • 6:11-32 Gideon tot richter geroepen
  • 6:33-40 Gideon vat moed door twee desgevraagde tekens
  • 7:1-8 Gideons leger verminderd tot driehonderd man
  • 7:-9-25 Gideon en zijn bende verslaan de Midianieten
  • 8:1-21 Gideon achtervolgt de vijand
  • 8:22-27 Gideon vraagt om geroofd goud en maakt er een efod van
  • 8:28-32 Hoe het verder met Gideon ging
  • 8:33-35 Israël valt terug in afgoderij
  • 9:1-6 Misdaden van Abimelech
  • 9:7-21 De toespraak van Jotham
  • 9:22-49 Abimelech verwoest Sichem
  • 9:50-57 Dood van Abimelech
  • 10:1-2 Optreden van Tola
  • 10:3-5 Optreden van Jaïr
  • 10:6-17 De Filistijnen en de Ammonieten onderdrukken Israël
  • 10:18-11:11 Jefta geroepen tot richter
  • 11:12-29 Optreden van Jefta
  • 11:30-40 Jefta's dochter
  • 12:1-7 Opstand van Efraïm tegen Jefta
  • 12:8-15 Ebzan, Elon, Abdon achtereenvolgens leiden Israël

SIMSOM

  • 13:1-25 De geboorte van Simsom
  • 14:1-20 Simsons bruiloft en raadsel
  • 15:1-20 Simsoms overwinningen op de Filistijnen
  • 16:1-3 Simsom in Gaza
  • 16:4-21 Simsom en Delila
  • 16:22-31 Simsom doodt in zijn sterven een menigte Filistijnen

III. Het slot van het boek, de hoofstukken 17 tot 21, geeft weer hoe Israël tot complete anarchie vervalt.

  • 17:1-13 Afgoderij van Micha
  • 18:1-31 De Danieten zoeken nieuw land
  • 19:1-30 Gruweldaad te Gibea in Benjamin
  • 20:1-48 De strijd van de stammen tegen Benjamin
  • 21:1-25 Herstel van de stam Benjamin

Een andere indeling

I. Opstandigheid van het uitverkoren volk – Richteren 1:1-3:4. Twee delen kunnen wij onderscheiden.

a. De vermenging met de naties – Richteren 1:1-2:5.

b. De openlijke breuk met de HEERE en het vervallen tot afgoderij – Richteren 2:6-3:4.

Over deze onderverdeling kan nog worden gezegd dat deel b. voortvloeit uit deel a. Als het volk van God niet meer afgezonderd blijft van de wereld, is het automatische gevolg dat er een breuk met God komt en dat het de goden van de wereld gaat dienen. Dit is een vervulling van de waarschuwing van de HEERE uit de mond van Jozua (Jozua 23:12-13). De vervulling van die woorden zien we in dit boek. We zien daarin dat God gerechtvaardigd wordt in Zijn woorden.

II. Slavernij en bevrijding – Richteren 3:5-16:31. Dit deel bestaat uit dertien gedeelten, naar het aantal richters dat erin optreedt. We lezen daarin de geschiedenis van Israëls zonden, welke vijanden door God worden gebruikt om hen tot inkeer te brengen en welke richters God verwekt om hen van hun vijanden te bevrijden.

III. Het verdorven hart van de mens geopenbaard – Richteren 17:1-21:25. In dit deel kunnen we, net als het eerste deel, twee delen onderscheiden:

a. Richteren 17-18 laten het godsdienstige verval zien, het loslaten van de band met God en het naar eigen idee invullen van het dienen van God.

b. Richteren 19-21 laten het morele verval zien, het loslaten van de onderlinge band en het handelen naar eigen inzicht zonder rekening te houden met de ander.

Evenals in het eerste deel vloeit ook hier deel b. voort uit deel a. Als de band met God wordt losgelaten, wordt ook de band met elkaar losgelaten. Waar de liefde tot God verkoelt, verkoelt ook de broederliefde.

Boodschap en les

Richteren illustreert de menselijke neiging om van God af te wijken, de gevolgen daarvan en de grote genade van God om afgedwaalden weer terug te brengen op het rechte pad. God gedenkt zijn verbond en neemt het keer op keer in grote liefde op voor zijn koppige volk. God is barmhartig, genadig en rijk aan goedertierenheid.

De neiging om van God af te wijken zien wij bij enkelingen, gemeenten en Gods volk (Israël, de gemeente van Christus). Een enkele gelovige begint enthousiast, wijkt af, verlaat de gemeente, geraakt in moeilijkheden[4], keert met belijdenis en gebed tot God terug, wordt hersteld en komt weer in de gemeenschap van gelovigen. Men hoeft niet door zo'n weg te gaan, want verval is niet onvermijdbaar, maar we zien het keer op keer gebeuren.

Het verval zet in met ongehoorzaamheid. De Engel van de HEER maakt in Richteren 2:1-5 duidelijk dat het volk niet naar God luistert, dat de Israëlieten begonnen zijn om over te lopen naar andere goden, verbonden zijn gaan sluiten met de inwoners van het land, de afgodsbeelden en altaren niet meer afbreken waardoor God die andere volken niet meer voor hen uit wegdrijft zoals aanvankelijk, onder de volgzame en gehoorzame generatie van Jozua, wel het geval was. Het probleem zat dus niet in de kwaliteit van de wapens, de mate van oefening, de aantallen strijders of de kracht van de tegenstanders, maar het zat in één punt: de gemeenschap en verhouding met de levende God. Dit is de spil van ons leven.

Het volk komt meermalen in het nauw. In de geschiedenis van de richter Gideon bij voorbeeld lezen we dat het volk uit vrees voor Midian de holen in de bergen maakte, de spelonken, de versterkte schuilplaatsen (Richt 6:2). Dat gebeurt als een volk te maken krijgt met Gods oordeel. In Openbaring 6, bij het zesde zegel, zien we dat alle mensen (hoog en laag, slaaf en vrije) bij het naderen van het oordeel van God over de wereld, de mensen die niet van God willen weten, in de holen en spelonken kruipen. Waarom komt er oordeel? Wegens zonde, gebrek aan toewijding aan God en door geestelijke afval en overspeligheid.

Israël krijgt het benauwd, maar zo nu en dan staat er iemand op, een verlosser, die door God wordt aangesproken en bijzondere daden voor God en zijn volk Israël doet en bevrijding en verlichting brengt.

De Here blijkt trouw te zijn.

2Ti 2:13  als wij ontrouw zijn Hij blijft trouw, want Zichzelf kan Hij niet verloochenen. (Telos)

Varia

Enkele opmerkelijke zaken:

  1. Richteren heeft twee beginpunten, zie Richt. 1:1 en 2:6.
  2. Richteren bevat de oudst bekende fabel ter wereld, zie Richt. 9:8-15.
  3. Richteren bevat het mooiste en grootste bekende oorlogslied uit die tijd, zie hoofdstuk 5.
  4. Richteren bevat de beschrijving van de eerste vrouw die het leiderschap over een natie voerde, zie hoofdstuk 4.

Gideon (Richt. 6), Barak (Richt. 4), Simson (Richt. 15) en Jefta (Richt. 10) vinden een plaats onder de geloofshelden.

Enkelen van de richters worden in het Nieuwe Testament genoemd:

Heb 11:32 En wat zal ik nog meer zeggen? Want de tijd zal mij ontbreken als ik vertel van Gideon, Barak, Simson, Jefta, David, Samuel en de profeten, (Telos)

De nazireeër Simson is in zijn goede jaren en in het einde van zijn leven een type van de Heer Jezus.

Commentaar

De volgende hoofdstukken van Richteren zijn op Christipedia samengevat en/of passages ervan becommentarieerd:

Richteren: 12345671516

Meer informatie

  • Kris Tavernier, Inleiding op het boek Richteren. Oude Sporen, 2009. Als pdf-bestand te downloaden van OudeSporen.nl
  • Ger de Koning, Overzicht van Richteren. Toespraak op een bijbelstudiedag over Richteren op 9 febr. 2013. Geluidsbestand (wma-formaat) op OudeSporen.nl
  • Ger de Koning, Richteren, Toegelicht & toegepast 07. Uitgeverij Daniel, 2020, 4e druk. Pagina's: 362. Te lezen op Kingcomments.com. Download pdf van oudesporen.nl. E-book ePub-formaat. E-book Mobi-formaat. Productinfo over de papieren versie.
  • H. Rossier, Opwekkingen; beschouwingen over het boek Richteren. In: Bode des Heils in Christus, jaargangen 46 en 47 (1903-1904). Pdf-document op Bodedesheils.nl. Later verschenen als boekje bij uitgever J.N. Voorhoeve, Den Haag, 1927: Opwekkingen; beschouwingen over het boek Richteren. Pdf-document op Delpher.nl.
  • J. Ronge, Richteren. Leidraad bij de behandeling der Bijbelsche geschiedenis in de jongelingsvereeniging. Uitgave: Bond van Ned. Herv. J.V. op Gereformeerde Grondslag, ca. 1935. Pdf-document op Delpher.nl
  • Elske Vahl, Woordstudies in het boek Richteren. Youtube.com: Elske Vahl, vanaf video nummer 106. De schrijfster, docent Nederlands met kennis van het Bijbels Hebreeuws, neemt vanaf video nummer 106 Hebreeuwse woorden uit het boek Richteren onder de loep. Kennis van het Hebreeuws is niet nodig om de studies te volgen.

Bronnen

Voor de indeling van het boek Richteren zijn op 5 april 2013 grotendeels de pericopen van de Herziene Statenvertaling gevolgd.

H. Moll, Wat zegt Gods Woord over ...? Deel 3: een korte inhoud van alle Bijbelboeken met alfabetische lijst van namen. (Oostburg: uitgeverij W.J. Pieters, z.j.). Tekst hiervan is onder toestemming en onder wijziging verwerkt op 6 april 2021.

Voetnoot

  1. Volgens de tijdrekening van Stichting De Oude Wereld (2009), gebaseerd op de Masoretische grondtekst van het Oude Testament. Michael Samuel Smith stelt dat de periode van de Richteren 325 tot 440 jaren duurde (zie New Bible Prophecy! May 2020. Youtube.com: Prophecy in the News, 20 mei 2020, op 12 min. H. Moll, Wat zegt Gods Woord over ...? Deel 3: een korte inhoud van alle Bijbelboeken met alfabetische lijst van namen . (Oostburg: uitgeverij W.J. Pieters, z.j.) noemt een periode van "ongeveer 400 jaren".
  2. De jaartallen zijn merendeels ontleend aan Bijbels ontstaansmodel; tijdbalk Masoreten (Stichting De Oude Wereld, 2009). Ze zijn onzeker.
  3. Michael Samuel Smith zegt dat in: New Bible Prophecy! May 2020. Youtube.com: Prophecy in the News, 20 mei 2020, op 12 min 8 sec.
  4. Drugsverslaving is een moderne vorm van onderworpenheid of slavernij.