Kerkgeschiedenis der middeleeuwen

Uit Christipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De kerkgeschiedenis der middeleeuwen beslaat de periode van 590 - 1517 n.C.: van Gregorius I tot de Reformatie.

Deze periode is het tweede hoofddeel van de kerkgeschiedenis.

In de Middeleeuwen zien we eerst, hoe de kerk de Germaanse volken in haar schoot opneemt. Onder die volken bemerken wij een sterke begeerte om te hebben één grote staats­kerk. Bij de pausen bemerken wij omgekeerd de neiging om te heersen over de kerk. Zij wilden een kerkstaat (strijd tussen keizer en paus). De éne Katholieke kerk scheurde in twee delen. In de Oosterse kerk was een streven naar caesaropapie, in de Westerse een begeerte naar hierarchie.

Naast het pausdom ontwikkelt zich het mon­nikenwezen, en het waren vooral de bedelmon­niken, die een macht schiepen van verstrekkende gevolgen. In de kerk ontwikkelt zich het dogma onder de stuwkracht der scholen (Scholastiek). De rechten van het hart zoeken een weg in de Mystiek. Tenslotte bemerken wij aan het einde van dit tijdperk een begeerte naar Reformatie, hetzij door de kerk zelf op haar reformatorische concilies, hetzij door afzonderlijke secten of personen (Hus, Wyclif enz.). 

Deze tijd kan in drie tijdvakken worden verdeeld: 

1. 590[1] - 1073: Het ontstaan van de Romaans-Germaanse kerk.
    Van het jaar 590 tot Gregorius VII (1073 n.C.)
2. 1073 - 1294: De bloeitijd van de pauselijke kerk
    Van Gregorius VII (1073 n.C.) tot Bonifacius VIII (1294 n.C.)
3. 1294 - 1517: Het verval van de pauselijke kerk. 
    Van Bonifacius VIII (1294 n.C.) tot de Reformatie (1517 n.C.)

590 - 1073: het ontstaan van de Romaans-Germaanse kerk

Het eerste tijdvak van de middeleeuwse kerkgeschiedenis loopt van het het jaar 590 tot Gregorius VII (1073). Dan ontstaat de Romaans-Germaanse kerk. Dit tijdvak bevat in hoofdzaak de opkomst van de pauselijke macht, de uitbreiding van het monnikenwezen in Europa, de kerstening van West-Europa en de vestiging van de Romaans-Germaanse Staatskerk.

Bisschoppen. Oorspronkelijk waren in de Christelijke Kerk alle opzieners ('bisschoppen') gelijk, doch langzamerhand werd aan de bisschoppen van de metropolen of moedersteden (Jeruzalem, Antiochië, Alexandrië, Rome en Constantinopel) een hoger gezag toegekend, totdat later de bisschoppen van Rome en Constantinopel elkaar het oppergezag over de Kerk betwistten.

De bisschop van Constantinopel, die de titel van Patriarch aannam, werd gesteund door de gehele Kerk van het Oosten, die van Rome door het Westen. Eerstgenoemde genoot dikwijls de machtige steun van de Keizer, die te Constantinopel zijn residentie had, maar deze steun was zeer wisselvallig; een kleinigheid kon hem de steun ontnemen. Bovendien hielden de Keizers gaarne de invloedrijke bisschop van Rome te vriend om hun wankele heerschappij in het Westen te schragen.

De bisschoppen van Rome toch waren de vraagbaak voor ieder in het Westen en door hun rechtzinnigheid in de leer stonden ze in hoge achting. Vooral Leo I de Grote (paus van 440-461) en Gregorius I de Grote (paus van 590-604) hebben de grond gelegd voor het pauselijk gezag. Eerstgenoemde verkondigde de leer, dat Petrus de eerste bisschop van Rome was geweest; de latere bisschoppen waren dus zijn opvolgers en de kerk van Rome was derhalve de rots, waarop de gehele Christelijke Kerk rustte. Beiden, Leo en Gregorius I, waren krachtige figuren, maar laatstgenoemde heeft bedroevend veel bijgedragen tot verbastering van de Kerk.

Monnikenwezen. Het monnikendom, uit het Oosten naar Europa overgebracht, is vooral door de arbeid van Benedictus van Nurcia (529) voor het Westen van Europa tot zegen geweest en werd dit nog meer tijdens de kerstening van deze landen.

Verval van de Oosterse Kerk. De Grieksch-Romaanse Kerk werd al meer door inwendige twisten verscheurd; al meer werd afgeweken van de zuivere waarheid; het geloofsleven taande en de Kerk werd al meer bedreigd door de opkomende en steeds wassende macht van de Islam. Door al deze oorzaken kwam de Oosterse Kerk steeds meer in verval.

Groei van de Westerse Kerk. Maar toen de Kerk in het Oosten al meer achteruit ging, groeide de Kerk in het Westen steeds meer door het toetreden van vele heidense volken tot de Kerk van Rome. De tijd tussen de 6e en de 9e eeuw vormt het glanspunt voor de kerstening van West-Europa, en de namen van Patrick (5e eeuw), Columbanus (6e-7e eeuw), Eligius (7e eeuw), Willibrord (7e-8e eeuw), Bonifacius (7e eeuw) en Ansgar (9e eeuw) zullen als Evangelieboden evenmin vergeten worden, als het werk van Karel de Grote (8e-9e eeuw) tot verbreiding van het Christendom. Ten gevolge van de toetreding der meeste gekerstende volken tot de Kerk van Rome, nam de invloed van die Kerk, maar ook van haar bisschop steeds toe. In het begin van de 7e eeuw nam de bisschop van Rome die titel 'paus' aan, d.i. 'vader'. Het schenken van grondgebied aan Rome's bisschop door Karel de Grote en diens vader legde de grond tot de latere Kerkelijke Staat.

Maar al klom de Romaans-Germaanse Kerk steeds meer in macht en aanzien, vrij was ze niet. De machtige Frankische koningen, ook Karel de Grote, oefenden heel wat invloed uit ook op de inwendige zaken van de Kerk en bij de benoeming van de bisschoppen. Dit gaf vaak aanleiding tot heel wat wrijvingen, want de pausen zagen vele dingen, die de Kerk betroffen, heel anders in dan de koningen en de keizers. De kibbelarijen tussen paus en keizer namen steeds toe en bereikten haar toppunt bij 't begin van het tweede tijdvak.

Avondmaalsstrijd. Na de tijd van Karel de Grote, toen zijn kleinzoon Karel de Kale, koning van Frankrijk, regeerde (875-877), ontstond er voor het eerst geschil omtrent het avondmaal van de Heer; en wel daarover, of het brood in vlees en de wijn in bloed veran­derde. Om deze zaak werd later veel onschuldig bloed van de christenen vergoten, aangezien er een groote en schandelijke afgoderij uit ontstond. De koning ondervroeg over dit geschil een geleerde monnik, Bertram genaamd , die hem zeer christe­lijk antwoordde, dat het brood op zinnebeeldige wijze Christus' lichaam genoemd wordt, zoals Christus zelf een wijnstok en de apostelen wijnranken ge­noemd werden. Dit was ook het standpunt van Johannes Scotus (810-877; 'Scotus', want hij was in Schotland geboren), bijgenaamd Erigena, een wijsgeer, die dit te Parijs leerde en in zijn geschriften verklaarde. In het jaar 900 vatte echter Radbertus Paschasius de pen tegen dat standpunt op; zodat sommigen te Parijs en elders in Frankrijk de opvatting van Paschasius waren toe­gedaan, en anderen dat van Scotus. Maar de boos­heid en het bijgeloof kregen eindelijk de overhand.

De bisschoppen, wier taak was om Gods Woord te onderzoeken en te onderwijzen, waren door eer­zucht dermate verblind, en beijverden zich zo zeer om wereldlijke eer en heerlijkheid te verkrijgen, dat de geestelijke belangen door hen niet geacht werden, want zij legden er zich meer op toe hun rijk, dan dat van Christus uit te breiden. Daardoor schoot het verderfelijk onkruid op, terwijl zij zich aan zorgeloosheid overgaven.

Omstreeks het jaar 1020, toen aan deze grove vleselijke tegenwoor­digheid in het Avondmaal bijna door ieder geloofd werd, zodat men meende, dat het brood en de wijn in het sacrament veranderden in het lichaam en bloed van Christus, was er in Frankrijk zekere Berengarius, die het tegendeel leerde en daartegen schreef. Door de tirannie en het geweld van de paus echter, werd hij gedwongen zijn standpunt te herroepen, terwijl Berengarius zich later zeer be­klaagde, dat hij, door vrees en zwakheid, de waar­heid verzaakt had.[2]

Tijdtafel van gebeurtenissen:

596. Paus Gregorius stuurt 40 missionarissen, met aan het hoofd Augustisnus, naar de Angelsaksers in Zuid-Engeland.

622. De Hidjra (= vlucht) van Mohammed; markeert begin van de Islamitische jaartelling

636. Isidoris van Sevilla gestorven.

637. Omar verovert Jeruzalem.

638. Monotheletische Ekthesis van Heraclius.

650. Omstreeks deze tijd beëindigen de Langobarden hun veroveringen.

664. Synode te Streanes-Halch.

677. Wilfried onder de Friezen.

680. Willibrord onder de Friezen.

692. Zesde oecumenische concilie te Constantinopel.

711. De Saracenen veroveren Spanje.

716. Bonifatius naar de Friezen.

717-741. Leo III, de Isauriër.

718. Bonifatius in Rome. — De Westgoot Pelayo overwint een Arabisch leger.

722. Bonifatius in Thüringen en Hessen

723. Bonifatius voor de tweede maal in Rome. Hij legt de eed af.

724. De dondereik te Geismar valt.

726. Leo's eerste edict tegen de beelden.

730. Leo's tweede edict tegen de beelden.

732. Bonifatius aartsbisschop geworden. — Slag bij Poitiers: Karel Martel bezorgt de Arabieren een nederlaag en verhindert hen zodoende vanuit Spanje verder Europa binnen te dringen.

739. Willibrord gestorven.

741-745. Constantinus Copronymus keizer.

745. Bonifatius aartsbisschop te Mainz.

754. Paus Stephanus II gaat naar het Frankenland en vraagt koning Pepijn om hulp tegen de Langobarden. Hij benoemt hem tot 'beschermheer van Rome'.

755. Bonifatius gestorven.

768-814. Karel de Grote, koning der Franken.

772-804. Karel de Grote voert meer dan 30 jaar oorlog tegen de Saksen. Met geweld laat hij ze het christelijk geloof aannemen.[3]

772. Karel vernietigt de Saksische Eresburg en een heidens heiligdom, de Irminzuilen

774. Karel komt met Pasen als pelgrim naar Rome. Hij wordt er als nieuwe buur en vriend begroet. Paus Hadrianus I maakt hem tot 'beschermheer van Rome'.[4] — De Langobarden proberen opnieuw geheel Italië te onderwerpen. De paus roept de hulp van Karel in. Deze overwint de Langobarden en maakt van Noord-Italië een provincie van het Frankische rijk.[5]

775. Karels schenking aan de stoel van Petrus..

778. De Saksische stamvorsten Widukind en Alboïn roepen opnieuw op tot verzet tegen de Franken. Ze vernielen kerken en boerderijen. — In Spanje worden de Franken door de Arabieren verslagen.

782. Saksen binden opnieuw de strijd aan tegen de Franken. Daarop laat Karel 4 tot 5 duizend Saksen terechtstellen.

785. De Saksische stamvorst Widukind laat zich dopen.

787. Zevende oecumenisch concilie te Nicea.

790. De Vikingen, een zeevaardersvolk, beginnen onrust te brengen in vele landen.

800. Leo III kroont, in de kersttijd, Karel de Grote te Rome tot keizer.

801-865. Ansgar "de Apostel van het Noorden".

809. Concilie te Aken over het "filioque".

813-820. Leo de Armeniër, keizer.

814. Op 28 januari sterft keizer Karel de Grote, met de woorden "In uw handen, Heer, beveel ik mijn geest".

826. De Deens koning Harald I laat zich samen met nog 400 Denen in Mainz dopen. De koning vraagt meer missionarissen te sturen. De monnik Anscharius begint met het missiewerk in Scandinavië.

ca. 830. Verschijning van Heliand (= 'Heiland'), dat in de Duits de belangrijkste delen van de Bijbel verhaalt.

830. De Arabieren beginnen Sicilië te veroveren.

833. Stichting van het aartsbisdom Hamburg.

841. De moslims bezetten de havenstad Bari.

842. De Langobarden koning van Benevento roept de moslims te hulp in zijn strijd tegen Salerno.

843. Verdrag van Verdun: het rijk der Franken wordt verdeeld onder de drie nog levende zonen van Lodewijk de Vrome.

844. Avondmaalsstrijd van Paschasius.

845. In Hamburg vernielen plunderende Vinkingen het missiecentrum dat gericht is op de missionering van Scandinavië

846. De moslims plunderen Rome, onder meer de Sint-Pieterskerk en de Sint-Pauluskerk.

847. Hamburg-Bremen, aartsbisdom.

848. Synode te Mainz tegen Gottschalk.

851-852. Pseudo-Isidorische decretalen.

853. Synode te Quiersy.

858-867. Paus Nicolaas I.

858. Photius, patriarch van Constantinopel.

ca. 860. De Griekse missionarissen Cyrillus en Methodius prediken aan de Chazaren aan de Zwarte Zee de goede boodschap van Jezus.

863. Cyrillus en Methodius in Moravië.

865. Missionaris Anscharius, die missiewerk heeft verricht in Denemarken en Zweden, ontslaapt.

866. De Vikingen beginnen met de verovering van Engeland. — Boris, de vorst der Bulgaren, vraagt in Rome of ze geen missionarissen willen sturen.

869. Op 14 febr. ontslaapt de zendeling Cyrillus, amper 42 jaar oud. — Achtste oecumenisch concilie te Constantinopel. (Latijns concilie).

870. De Moravische vorst Rostislav wordt opgevolgd door vorst Svatopluk.

876. De moslims trekken al plunderend door Italië.

878. De Angelsaksische koning Alfred verslaat de Vinkingen (Deens indringers) nabij Edington.

879. Achtste oecumenisch concilie te Constantinopel. (Grieks concilie).

880. Het middelste rijk behoort reeds volledig tot het oostelijk deel.

884. De moslims verwoesten het klooster Monte Cassino.

885-891. Paus Stephanus V.

885. Koning Alfred herovert Londen op de Vinkingen. — De zendeling Methodius ontslaapt en wordt in Moravië begraven.

896. Begin van de keizerloze tijd.

10e eeuw. In deze eeuw reizen veel missionarissen naar Oost-Europa, dat toen nog niet gekerstend was.

910. Bemo sticht het klooster te Clugny.

936-973. Otto I, keizer.

916. De Moslims worden in Italië verslagen door troepen van de keizer in Konstantinopel, van de Duitse keizer en van enkele Italiaanse steden samen.

942. Odo van Clugny, stichter der Cluniacenser-congregatie.

957. Olga in Constantinopel.

962. Otto I te Rome gekroond.

965. Hertog Mieszko huwt met de christelijke Dubravka, de dochter van de hertog van Bohemen.

966. Hertog Mieszko wordt gedoopt en moedigt daarna de verkondiging van het geloof onder zijn volk aan.

982. Adalbert van Praag gewijd tot bisschop van Praag.

984. De Vinkingen komen in Groenland.

990. Mieszko schenkt zijn land (Polen) symbolisch aan de paus.

992. Mieszko sterft.

997. Adalbert van Praag sterft als martelaar door de handen van heidenen.

ca. 1000. De Vikingen bereiken Noord-Amerika. Ze noemen het 'Vinland' (= 'Wijnland'). Tot omstreeks 1400 blijven ze daar.

1000. Stefanus wordt koning van Hongarije. Hij moedigt de bekering van zijn volk aan.

1039-1056. Hendrik III, keizer.

1046. Synode te Sutri.

1047. De Noormannen veroveren het Italiaanse Beneventum

1054. Paus Leo IX keert naar Rome terug. Scheiding van de Oosterse en Westerse Kerk.

1056-1106. Hendrik IV, keizer.

1059. Nicolaas II draagt de verkiezing van de paus op aan het college van kardinalen.

1073-1085. Paus Gregorius VII.

1073 - 1294: de bloeitijd van de pauselijke kerk

Het tweede tijdvak van de middeleeuwse kerkgeschiedenis loopt van Gregorius VII (1073 n.C.) tot Bonifatius VIII (1294 n.C.). Het is de bloeitijd van de pauselijke kerk, een tijd die ruim twee eeuwen heeft geduurd. Dit tijdvak begint met de geweldige worsteling tussen Paus en Keizer over de oppermacht, de strijd tussen Kerk en Staat, een worsteling, die jaren duurde en eindigde met de volkomen zegepraal van het Pausdom.

Maatregelen door Gregorius VII. Op de Pauselijke Stoel zat Gregorius VII, in de volle zin van het woord een krachtfiguur. Zijn streven was: de Kerk te verheffen boven den Staat; de Kerk vrij te maken van elke invloed, die haar groei en bloei kon belemmeren. Dat was bij hem niet alleen heerszucht, maar ook heilige overtuiging. Drie maatregelen nam hij om de clerus vrij te maken van elke band. Ten eerste verbood hij aan ieder in de klerikale stand (bisschop, priester, diaken) het huwelijk. Anders gezegd, hij schreef hun het celibaat voor. Ten tweede verbood hij klerikale ambten voor geld te verkopen, een schromelijk misbruik in die tijd ('Simonie'). Ten derde ontnam hij aan de vorsten het Investituur-recht, d. i. het recht van de vorsten om bisschoppen met ring en staf te belenen als bewijs, dat zij hun waardigheid van een wereldlijk vorst hadden ontvangen.

Tegen het celibaat ging een storm van verontwaardiging op van de gehuwde kerkelijke ambtsdragers, maar de paus hield vol en de clerus boog het hoofd. Om de beide andere besluiten ontstond een geweldige botsing met de Duitse Keizer, die bisschoppen naar willekeur afzette en aanstelde. De strijd tussen Keizer en Paus eindigde met de zegepraal van de laatste, en al werd later ook nog vele jaren deze kamp voortgezet, de pauselijke macht vermeerderde al meer. Bij het einde van dit tijdvak was de pauselijke Kerk oppermachtig.

Monnikwezen. Ook het monnikenwezen ontwikkelde zich verbazend in deze tijd. 't Aantal orden nam steeds toe en allerwegen verrezen kloosters. Menig klooster was een brandpunt van beschaving, maar ook van innige Godsvrucht, want de Cluniacensische reformatie in de laatste eeuw van het vorig tijdvak werkte nog na. Mannen als Peter van Clugny en Bernard van Clairvaux, blonken als lichtende sterren aan de kerkhemel van de Middeleeuwen.

Bijgeloof. Met het toenemen van de pauselijke macht groeide ook het bijgeloof en de onkunde, zodat het op geestelijk gebied zeer donker in de Kerk was. Meer en meer week men af van de oude waarheid en stelde men menselijke leringen en inzettingen boven het Woord van God. Tal van ketterse secten, voor een deel dwepers, voor een deel waarachtig vrome mensen (Petrus Waldus, Hendrik en Pieter Bruys) getuigden, bij het licht, hun geschonken, met kracht tegen het heersend en toenemend bijgeloof, maar velen van hen moesten hun geloof met hun bloed bezegelen. Ook reeds in dit tijdvak rookten de brandstapels, nu niet meer door heidenen ontstoken, maar door de Kerk van Rome.

Tijdtafel van gebeurtenissen:

1073. Hildebrand van Soana (of Sovana) wordt op 22 april 1073 te Rome tot paus verkozen, terwijl de begrafenisplechtigheid van zijn voorganger Alexander II nog aan de gang was. Hij kies de naam Gregorius VII.

1075. De investituur-wet.

1077. Hendrik IV te Canossa.

1079. Berengarius van Tours bezweert de transsubstantiatie-leer te Rome.

1081. In het voorjaar trekt keizer Hendrik IV met een leger naar Rome.

1083. Keizer Hendrik IV verovert een deel van de stad Rome.

1088. Op 25 mei sterft paus Gregorius VII te Salerno. Zijn laatste woorden zijn: "Ik heb de gerechtigheid liefgehad en het onrecht gehaat, daarom sterf ik in ballingschap."[6]

1094. Synode te Clermont.

1096. Eerste kruistocht.

1098. Robert van Citeaux sticht de Cisterciënserorde.

1099. Jeruzalem veroverd.

1109. Anselmus gestorven.

1118. De orde der Tempelheren gesticht.

1121. Norbert sticht de orde der Praemonstratensers.

1122. Het concordaat van Worms.

1123. Negende oecumenisch concilie (1e lateraanse).

1130. Arnulph. Ofschoon onder vele bisschoppen een ieder zocht wat het zijne was, en niet wat van Jezus Christus is, liet de Heer toch nog enigen overblijven, die Gods Woord leerden. Arnulph, aartsbisschop te Lyon, een zeer vermaard man, predikte Gods woord in Frankrijk, Italië en zelfs eindelijk te Rome. Hij be­strafte de zonden van de wereld, en vooral hen, die zich 'geestelijken' noemden. en toch zo vleselijk in alle onkuisheid, gierigheid en overdaad leef­den, en niet minder hun grove dwalingen en onkunde in de Heilige Schrift toonden. Om deze vrijmoedigheid lieten de 'geestelijken' hem gevangen nemen, en werd hij eindelijk opgehangen en geworgd. Dit gebeurde in het jaar 1030.[7]

1139. Tiende oecumenisch concilie (2e lateraanse).

1141. De synode te Sens veroordeelt de geschriften van Abaelard.

1142. Abaelard gestorven.

1146. Edessa gevallen.

1147. Tweede kruistocht.

1153. Bernard v. Clairvaux gestorven.

1155. Arnold van Brescia terechtgesteld.

1157. Invoering van het Christendom in Finland

1164. Petrus Lombardus gestorven.

1170. Thomas Becket vermoord.

1177. Stichting van de vereniging der "Pauperes de Lugduno".

1179. Elfde oecumenisch concilie (3e lateraanse concilie).

1180. Lambert le Béghe sticht het eerste Begijnenhuis te Luik.

1187. Saladin verovert Jeruzalem. 

1189. Derde kruistocht.

1190. Stichting van de Duitse ridderorde.

1198-1216. Innocentius III, paus.

1202. Joachim van Floris gestorven.

1209-1229. De kruistocht tegen de Albigenzen.

1209. Eerste optreden van Franciscus v. Assisi.

1215. Twaalfde oecumenisch concilie (4e lateraanse concilie).

1216. Erkenning van de Dominicaner orde.

1217. Vierde kruistocht.

1218. Convent van de Waldenzen te Bergamo.

1216. Erkenning van de Franciscaner orde.

1226. Franciscus v. Assisi gestorven.

1228. Vijfde kruistocht.

1232. Instelling van de inquisitie.

1235. Dertiende oecumenisch concilie (le Lyonsche).

1248. Zesde kruistocht.

1257. Stichting van de Sorbonne.

1270. Zevende kruistocht.

1274. Veertiende oecumenisch concilie (2e Lyonse). Thomas v. Aquino en Bonaventura gestorven.

1291. De val van Acco.

1294. Roger Baco gestorven.

1294 - 1517: het verval van de pauselijke kerk.

Het derde tijdvak van de Kerkgeschiedenis der Middeleeuwen handelt over het verval der Pauselijke Kerk en omvat een tijd van ruim twee eeuwen. Dit tijdvak begint met de regering van Paus Bonifacius VIII (1294) en eindigt met het optreden van Luther, dus met het begin van de Kerkhervorming (1517 n.C.).

Bonifacius VIII deed nog een wanhopige poging om het oppergezag van de Kerk over de Staat, dus ook over de koningen der aarde, te handhaven, doch deze poging mislukte. De banbliksems van de pausen bleken niet meer de kracht te hebben van voorheen en de zogenaamde zeventigjarige ballingschap der pausen (1309-1377) was evenmin bevorderlijk aan hun macht. Bovendien waren de meeste pausen, vooral in de 15e eeuw, tamelijk onbeduidende, soms zelfs zedeloze mensen. 't Verval der Kerk nam in dit tijdvak steeds toe. De misbruiken vermeerderden en evenzo het bijgeloof. Niet ten onrechte zegt een geschiedschrijver van die dagen: „Alles in hemel en op aarde is voor geld te koop." Zelfs een plaats in de hemel (!). Met de christelijken levenswandel was het bij velen dieptreurig gesteld en de geestelijken gaven maar al te vaak het voorbeeld van een loszinnig en ongebonden leven. Ook het kloosterleven ontaardde meer en meer.

Op Kerkvergaderingen werd meer dan eens besloten een hervorming van de Kerk in hoofd en leden tot stand te brengen, doch de pausen zorgden wel, dat deze hoognodige hervorming nimmer ter hand werd genomen.

Toch waren er lichtpunten in die donkere tijd. In verschillende landen verwekte God mannen, die in krachtige taal tegen de vele misbruiken en dwalingen van de Kerk getuigden en het zedeloze leven van vele priesters streng veroordeelden (Wyclif, Hus, Savonarola, Geert Groote en zijn kring, Wessel Gansfort). Deze mannen waren de voorlopers van de Hervorming.

Er was meer. 't Volk begon te ontwaken; er was een vrije burger- en boerenstand ontstaan. Ook de uitvinding van de boekdrukkunst, de verovering van Constantinopel door de Turken en de ontdekking van Amerika waren middelen, waardoor de Heer de komst van de nieuwe dag voorbereidde. God had reeds de man verwekt, die aan de ingang van de nieuwe tijd stond. Die man was Luther.

Tijdtafel van gebeurtenissen:

1294-1303. Bonifacius VIII, paus.

1296. De bul "Clericis laïcos".

1302. De bul "Unam Sanctam".

1308. Duns Scotus gestorven.

1309-1377. Residentie van de pausen te Avignon (70-jarige ballingschap).

1311-1312. Vijftiende oecumenisch concilie te Vienne.

1315. Raymond Lullus gestorven.

1322. Verdeeldheid onder de Franciscanen.

1327. Meester Eckart gestorven.

1337. Pogingen tot vereniging van het Westen en het Oosten te Avignon (Barlaäm);

1348. Stichting van de Universiteit te Praag.

1348-1350. De zwarte dood. Flagellanten.

1361. Johann Tauler gestorven.

1366. Hendrik Suzo gestorven.

1377. Terugkeer van de curie naar Rome.

1378-1417. Pauselijk schisma.

1380. Catharina van Siëna.

1384. Wyclif gestorven. Gerard Groot gestorven.

15e eeuw. In deze eeuw is de christelijke herovering van geheel Spanje afgelopen.

1400. Flores Radewijnsz gestorven

1402. Hus wordt prediker aan de Betlehemskapel te Praag.

1409. Algemeen concilie te Pisa.

1413. De ban wordt over Hus uitgesproken.

1414-1418. Zestiende oecumenisch concilie te Constanz.

1415. Hus verbrand.

1416. Hieronymus van Praag verbrand.

1420. Calixtijners en Taborieten.

1424. Ziska gestorven.

1425. Peter d' Ailly gestorven.

1429. Gerson gestorven.

1431-1449. Zeventiende oecumenisch concilie te Basel.

1433. Bazelse compactaten.

1434. Nederlaag van de Hussieten.

1439. Unie-concilie te Florence.

1453. De val van Constantinopel.

1471. Thomas van Kempen gestorven.

1485. Rudolf Agricola gestorven.

1489. Wessel Gansfoort gestorven.

1498. Savonarola verbrand.

1512-1517. Achttiende oecumenisch concilie (5e lateraanse).

1513-1521. Paus Leo X.

Bronnen

J.H. Landwehr, Handboek der Kerkgeschiedenis. Vier delen. Kampen: J.H. Kok, 1922, 2e druk. Tekst hieruit is verwerkt op 10 juli 2015.

H.P. Hoffmann, G.A.N. Andries, D.A.M. Timmermans, J.B. Uytterhoeven, De geschiedenis van het christendom voor jonge mensen verhaald en getekend (Orbis en Orion Uitgevers N.V., 1982), deel 4: De tijd van de volksverhuizingen.

H.A. van der Mast, Beelden en schetsen uit de kerkgeschiedenis. Amsterdam: H.A. van Bottenburg, 1924. Tekst hieruit is verwerkt.

Adrianus Haemstedius, Historie der martelaren; Die, om de getuigenis der evangelische waarheid, hun bloed gestort hebben van Christus onzen zaligmaker af tot het jaar 1655. (Rotterdam: D. Bolle, 1881) blz. 55-56. Tekst betreffende de avondmaalstrijd is onder wijziging verwerkt op 31 jan. 2021.

Voetnoten

  1. H.A. van der Mast, Beelden en schetsen uit de kerkgeschiedenis (Amsterdam: H.A. van Bottenburg, 1924) blz. 582, laat het 1e tijdvak beginnen in het jaar 594.
  2. Adrianus Haemstedius, Historie der martelaren; Die, om de getuigenis der evangelische waarheid, hun bloed gestort hebben van Christus onzen zaligmaker af tot het jaar 1655. (Rotterdam: D. Bolle, 1881) blz. 55-56. Tekst betreffende de avondmaalstrijd is onder wijziging verwerkt op 31 jan. 2021.   
  3. H.P. Hoffmann, G.A.N. Andries, D.A.M. Timmermans, J.B. Uytterhoeven, De geschiedenis van het christendom voor jonge mensen verhaald en getekend (Orbis en Orion Uitgevers N.V., 1982), deel 4: De tijd van de volksverhuizingen, hoofdstuk 32.
  4. H.P. Hoffmann, G.A.N. Andries, D.A.M. Timmermans, J.B. Uytterhoeven, De geschiedenis van het christendom voor jonge mensen verhaald en getekend (Orbis en Orion Uitgevers N.V., 1982), deel 4: De tijd van de volksverhuizingen, hoofdstuk 30.
  5. H.P. Hoffmann, G.A.N. Andries, D.A.M. Timmermans, J.B. Uytterhoeven, De geschiedenis van het christendom voor jonge mensen verhaald en getekend (Orbis en Orion Uitgevers N.V., 1982), deel 4: De tijd van de volksverhuizingen, hoofdstuk 29.
  6. Aangehaald in: H.P. Hoffmann, G.A.N. Andries, D.A.M. Timmermans, J.B. Uytterhoeven, De geschiedenis van het christendom voor jonge mensen verhaald en getekend (Orbis en Orion Uitgevers N.V., 1982), deel 5: De Middeleeuwen, hoofdstuk 18.
  7. Adrianus Haemstedius, Historie der martelaren; Die, om de getuigenis der evangelische waarheid, hun bloed gestort hebben van Christus onzen zaligmaker af tot het jaar 1655. (Rotterdam: D. Bolle, 1881) blz. 56. Tekst betreffende Arnulph is onder wijziging verwerkt op 7 feb. 2021.